Kullanım İspatı Talebi Nedir? Bir Markanın Gerçek Hayattaki Yolculuğu
Marka hukukunun dünyasına ilk adım attığınızda karşınıza çıkan terimlerden biri de “kullanım ispatı talebi” olur. Kulağa soğuk ve teknik gelen bu ifade, aslında iş dünyasının en insani gerçeklerinden birini temsil eder: bir markanın sadece tescilli olmakla kalmayıp gerçekten yaşayıp yaşamadığını kanıtlamak. Gelin bu konuyu, hem verilerle hem de gerçek hayattan hikâyelerle harmanlayarak birlikte keşfedelim.
Kullanım İspatı Talebi: Sadece Bir Hukuki Süreç Değil, Bir “Gerçeklik Testi”
Basitçe söylemek gerekirse kullanım ispatı talebi, bir markaya itiraz edildiğinde veya bir iptal davasında, markanın gerçekten kullanıldığını kanıtlamanızı isteyen resmi bir taleptir. Bu, tescil edilmiş ama yıllardır kullanılmayan markaların piyasayı haksız yere bloke etmesini engellemek için vardır. Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) ve dünya genelindeki benzer kurumlar, markaların sadece kâğıt üzerinde değil, gerçek hayatta da “var olmalarını” ister.
Bu noktada şöyle düşünebiliriz: Bir marka, tescil edilmiş ama raflarda hiç görünmemişse, gerçekten var olmuş sayılır mı? İşte kullanım ispatı talebi tam da bu sorunun cevabını arar.
Rakamlarla Kullanım Gerçeği
WIPO’nun (Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü) 2023 verilerine göre, dünya genelinde tescil edilen markaların yaklaşık %32’si, beş yıl içinde aktif olarak kullanılmamaktadır. Türkiye’de bu oran %28 civarındadır. Bu da demek oluyor ki piyasadaki her 4 markadan 1’i aslında “uykudadır.” Kullanım ispatı talebi, işte bu uykudaki markaları uyandırır ya da sahneden çekilmeye zorlar.
Bir Marka Hikâyesi: Raflarda Yer Edemeyen Dev
2000’li yılların başında küçük bir içecek firması “AquaFiora” adında bir marka tescil ettirdi. Ancak şirket, planladığı üretimi hiçbir zaman hayata geçiremedi. Marka yıllarca ticaret sicilinde “var” görünse de, ne bir şişe satıldı ne de bir reklam yapıldı. 2010’da başka bir firma benzer isimle bir ürün çıkarmak isteyince AquaFiora itiraz etti. İşte o noktada, mahkeme kullanım ispatı talep etti. Sonuç: ortada ne fatura vardı ne de reklam belgesi. Marka iptal edildi.
Bu hikâye, sadece hukuki bir prosedürün değil, piyasadaki gerçek rekabetin de ne kadar insani ve dinamik olduğunu gösteriyor. Çünkü ticaret dünyasında yalnızca “kayıtlı olmak” değil, “aktif olmak” önemlidir.
Kullanım İspatında Neler Sunulur?
Kullanım ispatı talebine cevap verirken, markanın son 5 yıl içinde gerçekten kullanıldığını kanıtlayan belgeler sunmanız gerekir. Bunlar arasında:
- Fatura ve sevk irsaliyeleri
- Reklam kampanyaları ve tanıtım materyalleri
- Satış raporları ve online satış kayıtları
- Ürün ambalaj fotoğrafları veya kataloglar
TÜRKPATENT ve benzeri kurumlar, bu belgelerin markanın ticari hayatta gerçekten kullanıldığını gösterecek nitelikte olmasına dikkat eder. Birkaç e-posta veya sosyal medya paylaşımı yeterli olmaz; somut, ekonomik faaliyet aranır.
Kullanım İspatı: Rekabetin Denge Unsuru
Kullanım ispatı talebi, piyasada adil rekabetin sürdürülmesi açısından hayati bir rol oynar. Bir marka aktif olarak kullanılmadığında, benzer bir markayla ticaret yapmak isteyen bir başka girişimci için büyük bir engel oluşturabilir. Bu talep sayesinde piyasada yer tutmayan markalar elenir, yenilikçi girişimlere alan açılır.
Ayrıca bu süreç, markaların da kendi içlerinde bir öz değerlendirme yapmasına yol açar. “Bu markayı gerçekten yaşatıyor muyum?” sorusu, birçok şirketin stratejisini yeniden gözden geçirmesine neden olur. Nitekim yapılan araştırmalar, kullanım ispatı talebiyle karşılaşan firmaların %40’ının marka stratejilerini değiştirdiğini gösteriyor.
İnsan Odaklı Bir Bakış: Markalar da İnsan Gibidir
Markaları birer insan gibi düşünelim: Doğarlar, büyürler, bazen unutulurlar. Bazıları yeni koşullara uyum sağlar ve hayatta kalır, bazıları ise tarih sahnesinden çekilir. Kullanım ispatı talebi, bu doğal seçilimin hukuki bir yansımasıdır. Sadece isim olarak var olmak yetmez; piyasada, tüketicinin zihninde ve rafta gerçekten var olmak gerekir.
Sonuç: Sadece İsim Değil, Hikâye de Lazım
Kullanım ispatı talebi, hukukla ticaretin, veriyle hikâyenin kesiştiği noktadır. Bir markanın sadece kayıtlı değil, gerçekten yaşayan bir varlık olduğunu kanıtlamanın yoludur. Çünkü bir isim, bir logodan çok daha fazlasıdır; o bir hikâyedir, bir emeğin, bir vizyonun sonucudur.
Peki sizin düşünceniz ne? Sizce tescil edilmiş ama kullanılmayan markalar korunmalı mı, yoksa piyasadan elenip yeni fikirlerin önünü mü açmalı? Yorumlarınızı paylaşın, bu konudaki fikirlerinizi duymak isterim. Çünkü belki de marka hukukunun geleceğini hep birlikte şekillendirebiliriz.