Konuşma Adabı Nasıl Olmalı? 5 Madde ile Farklı Yaklaşımlar
Konuşma adabı… Bazen basit bir mesele gibi gelir, bazen ise bir bilim dalı gibi. Konya’da yaşıyorum, hem mühendislik hem de sosyal bilimler üzerine kafa yormayı seviyorum. Bu iki alanın birleştiği noktada ise, her zaman bir iç savaş oluyor. Konuşma adabı hakkında ne düşünüyorum? İçimdeki mühendis mi yoksa içimdeki insan mı doğru söylüyor? Gelin, bu ikisinin de bakış açılarını dinleyelim.
1. Saygılı ve Dikkatli Olmak: Mühendislik Perspektifi
İçimdeki mühendis böyle diyor: “Konuşurken dikkatli olmalıyız. Her şeyin bir kuralı, düzeni var. Konuşma sırasında da dilin yapısı, kelimelerin gücü, doğru ve etkili kullanımı gibi teknik unsurlar öne çıkar.” Mühendislik bakış açısıyla, saygılı olmak demek, karşındakini doğru şekilde anlamaya çalışmak ve iletişimi verimli tutmak demektir. Bu, bir süreçtir. Her kelimenin yerine oturması, cümlenin düzgün kurulması gerekir. Yani, laf salatası yapmak değil, doğru ve yerinde kelimelerle konuşmak gerekir.
Fakat içimdeki insan tarafı şunu hissediyor: “Konuşma adabının sadece kelimelerle sınırlı olmadığı, bir insanın duygusal dünyasına dokunmanın da önemli olduğu”nu unutmamalıyız. Saygı, sadece doğru cümleler kurmakla değil, karşındakinin ruh halini, anlayışını da hesaba katarak empati yapmaktır. Saygıyı sadece dilsel bir şey olarak görmek, ona dar bir çerçeve çizmektir.
2. Dinlemek: Mühendislik Bakış Açısıyla Veri Toplama
İçimdeki mühendis şöyle diyor: “Konuşmanın sadece bir yönü var. Verilerin doğru alınması, soruların doğru sorulması gerekir. Dinlemek, konuşmanın etkili olması için bir tür veri toplama işlemidir. Tıpkı bir yazılım geliştiricinin, bir sistemin nasıl çalıştığını anlamak için sürekli olarak testler yapması gibi, biz de konuşmalarımızda karşımızdaki kişiden aldığımız verilerle ilerleriz.” Yani, konuşmanın gerçek anlamı, sadece kelimelerin değil, karşımızdaki kişiden aldığımız geri bildirimlerin de analiz edilmesidir.
Ama içimdeki insan tarafı da devreye giriyor ve şu uyarıyı yapıyor: “Dinlemek sadece bir işlem değil, bir duygu paylaşımıdır. İnsanlar, sadece kulaklarıyla değil, kalpleriyle de dinlenmek ister.” Bu nedenle, insanı anlamanın yolu, sadece veri toplamakla değil, ona duygu katmakla da ilgilidir. Dinlemek, bazen sessiz kalmak ve karşındaki kişiye gerçekten dikkat etmek demektir. Empati kurmak, kişinin ruhuna inmek… Bu, her şeyin başlangıcıdır.
3. Söz Kesmemek: Analitik ve İnsani Bir Denge
Konuşma adabı nasıl olmalı sorusunun bir diğer önemli maddesi: söz kesmemek. İçimdeki mühendis bu konuda net: “Bir kişinin konuşmasını kesmek, o kişiyi dinlemek yerine kendi düşüncelerini ön plana çıkarmaktır. Bu, bir algoritmanın düzgün çalışmaması gibi, iletişimin akışını bozar.” Konuşmaların düzeni bozulur, yanlış anlaşılmalar ortaya çıkar. Kendi düşüncelerini karşındaki kişiden önce ifade etmek, doğru bir yaklaşım değildir. Bununla birlikte, bilimsel bakış açısına göre, bazen doğru anı beklemek de çok önemlidir.
Ama içimdeki insan tarafı da şu şekilde hissediyor: “Söz kesmek, bazen insanlar arasında duygusal bir kopukluk yaratır. Hızlıca bir şey söylemek için karşındaki kişiyi yarıda kesmek, sadece iletişimde değil, duygusal bağda da bir duvar oluşturur.” İnsanlar, duygusal olarak kendilerini değerli hissetmek isterler. Eğer sürekli söz kesiliyorsa, bu, kendini değersiz hissetme duygusu yaratır.
4. Açık ve Net Olmak: Mühendislik Mantığıyla İletişim
İçimdeki mühendis bu konuda net: “İletişimde açık ve net olmak, en verimli sonuçları elde etmek için gereklidir. Mühendislikte olduğu gibi, konuşmada da anlam karmaşası yaratmak, işin verimliliğini düşürür. Bir şeyin doğru anlaşılması için doğru dil kullanılmalıdır.” Yani, belirsiz ifadeler, kafa karıştıran metaforlar veya gereksiz detaylar, iletişimi zayıflatır. Mesajınız ne kadar net olursa, anlaşılma oranınız o kadar artar.
Ama içimdeki insan tarafı da şöyle düşünüyor: “Bazen duygular, kelimelerle ifade edilemez. İnsanlar, duygusal açıdan bazen net olmamalıdır. Çünkü hayat, her zaman mantıkla açıklanacak bir şey değil. Biraz belirsizlik, biraz örtük anlamlar, bazen daha derin bağlar kurar.” İnsan ilişkileri, duyguların güçlü olduğu bir alandır. Her şeyin net olması, bazen anlam derinliğini kaybettirir.
5. İyi Bir Zamanlama: Analitik Bir İletişim İpucu
İçimdeki mühendis şöyle diyor: “Zamanlama, etkili iletişimin anahtarıdır. Ne zaman konuşmak, ne zaman sessiz kalmak gerektiğini bilmek, iletişimi optimize eder. Tıpkı bir mühendislik projesinde doğru zamanlamayı hesaplamak gibi, konuşmalarda da doğru zamanı beklemek çok önemlidir.” Zamanlamanın gücü, insanın ne zaman etkili olduğunu belirler. Bu, bir tür strateji gerektirir. Yanlış zamanda yapılan bir yorum, yanlış anlaşılmalara yol açar.
Ama içimdeki insan da şöyle hissediyor: “Zamanlama, duygusal zekâyla ilgili bir şeydir. Bazen doğru zamanda susmak, bazen doğru zamanda bir şeyler söylemek, gerçekten birbirimizi anlamamızı sağlar.” İletişimde zamanlama, sadece mantıkla ilgili değil, duygusal zekâyla da ilgilidir. İyi bir zamanlama, insanların ruh halini anlama becerisiyle birleştiğinde gerçek anlamına ulaşır.
Sonuç: Konuşma Adabının Bilimsel ve Duygusal Yönü
Konuşma adabı nasıl olmalı sorusunun yanıtı, aslında bir denge meselesidir. Mühendislik açısından bakıldığında, her şeyin bir kuralı vardır. Ama içsel duygularımız, bazen bu kuralları sorgulamamıza sebep olur. Konuşma, sadece doğru cümleler kurmakla değil, karşılıklı anlayışla, empatiyle, doğru zamanda doğru şekilde iletişim kurmakla anlamlı hale gelir. İçimdeki mühendis bana bir şey söylese de, içimdeki insan tarafım hep hatırlatıyor: “Konuşma, bir bilimsel formülden çok daha fazlasıdır; kalpten kalbe bir bağlantıdır.”